Interview met Bruno Tindemans (SYNTRA Vlaanderen): Innovatie in onderwijs, de weg naar inclusieve welvaart

Zijn wens voor 2019? Duaal leren en ondernemerschap in de lift. Groei, zowel in aantallen als in kwaliteit. Bruno Tindemans is al vijf jaar leidend ambtenaar van het Vlaams Agentschap voor Ondernemersvorming – SYNTRA Vlaanderen. In dit interview gunt hij ons een blik in zijn boekenkast en deelt hij zijn toekomstvisie voor Vlaanderen en zijn agentschap.

Innovatie als motor voor inclusieve welvaart

Vlaanderen, ondernemers, opleidingsverstrekkers en overheidsorganisaties zetten steeds meer in op innovatie. “Maar niet alle innovatie creëert welvaart,” zo leerde Tindemans uit ‘The Prosperity Paradox’ (2019) In dat boek legt Clayton M. Christensen de link tussen innovatie voor inclusieve welvaart enerzijds en onderwijs anderzijds. De innovatiegoeroe start met de stelling dat we best inzetten op ‘markt creërende innovaties’, innovaties die de markt als het ware ‘opentrekken’. Denk daarbij aan technologische innovaties zoals de iPhone. Apple verwierf hiermee een pionierspositie en kwam tot een duidelijke branding van een nieuw product. Maar de komst van de iPhone gaf andere merken ook de kans om goedkopere en toegankelijkere producten uit te brengen in de marktruimte die ze creëerde. Opvallend, stelt Christensen, is dat bij technologische innovaties steeds andere bedrijven achtereenvolgens het voortouw nemen. Denk maar aan de opslag van bestanden op uw computer: er is een lange weg gegaan van de floppy disk over de USB-stick, tot de Cloud. Steeds weer nieuwe spelers gaan een stap verder in de diensten en producten die de vorige innovator ontwikkelde. De innovator zet zo zijn concurrenten steeds in beweging en daagt ze uit tot verbetering en innovatie.

Deuren open voor innovatie in onderwijs

Bruno Tindemans

Christensen kijkt vanuit deze bril naar onderwijs. Onderwijs is een cruciale dienstverlening, een product, in een kennismaatschappij op weg naar groei, inclusiviteit en welvaartscreatie. Er zijn vandaag mogelijkheden om met nieuwe adaptieve leermethodes, zoals duaal leren, nieuwe onderwijsvormen te creëren. Deze innovaties scheppen ruimte voor een heel gamma aan gedifferentieerde en toegankelijke onderwijsvormen. “Het bestaande onderwijssysteem heeft niet het recht om die vernieuwing tegen te houden,” zo stelt Tindemans. Wanneer het onderwijs vasthoudt aan zijn monopolie op leren en het uitreiken van diploma’s, werkt dat innovatie zeker niet in de hand. En dat terwijl 13 miljard euro per jaar wordt geïnvesteerd in dit systeem. Het huidige onderwijssysteem moet ruimte laten voor alternatieven. De deur moet opengezet worden voor nieuwe onderwijsvormen zoals duaal leren, afstandsonderwijs, online onderwijs met digitale aspecten, enzovoort. Die onderwijsvormen bestaan vandaag al en bouwen mee aan inclusieve welvaart en een wendbare  maatschappij. Christensen ontneemt in ‘The Prosperity Paradox’ het recht aan onderwijs om zijn monopolie te behouden en te verhinderen dat er inclusieve groei komt door ruimte te geven aan andere systemen. Ondernemingen hebben aanvullend de plicht om alternatieven te bieden. Kennisondernemers moeten opstaan en op zoek gaan naar innovatieve pistes.

Er zijn vandaag mogelijkheden om met nieuwe adaptieve leermethodes, zoals duaal leren, nieuwe onderwijsvormen te creëren. [...] Het bestaande onderwijssysteem heeft niet het recht om die vernieuwing tegen te houden.
Bruno Tindemans
leidend ambtenaar SYNTRA Vlaanderen

Werken wordt leren

Innovatie vindt vandaag steeds beter haar weg naar de werkplek. Robotisering van arbeidstaken, inzetten van artificiële intelligentie, blockchain en een heel arsenaal aan technologieën die ons werk overnemen. Dat brengt ook allerlei vragen met zich mee. Wat is nog de betekenis van werk? Hoe draagt werk nog bij aan je identiteit, aan de betekenis van je leven? Voor antwoorden verwijst Tindemans naar de verlichtingsideoloog Stephen Pinker. In zijn ‘Enlightenment now’ (2018) stelt Pinker dat een deel van het antwoord hoe dan ook zal liggen in een vergroeiing van werken met leren. Die twee zullen steeds meer versmelten: werkuren worden leeruren.

Leren wordt werken

De verhalen van Christensen en Pinker sluiten bij elkaar aan. Scholen zijn niet de enige kennisleveranciers. Denk maar aan het internet of ervaringen van ondernemers. Via alternatieve onderwijsvormen kan men de wereld van werken en leren op elkaar afstemmen. Onderneming en school versterken elkaar. Ondernemingen worden krachtige leeromgevingen, terwijl de school het ondernemend denken en de vernieuwingen op de arbeidsmarkt internaliseert. Door vernieuwing en innovatie wordt een markt gecreëerd waarin een hybride vorm van leren en werken een van de mogelijke adaptieve leermethoden is. Duaal leren is een van die innovaties waar Vlaanderen op inzet.

Levenslang leren als uitdaging van de nieuwe regering

Dit is dé uitdaging voor de komende regering, stelt Tindemans. Vlaanderen moet op een proactieve manier leren én werken voor burgers mogelijk maken. De regering moet dan ook actief mensen de kans geven om zich te blijven bijscholen, en dat door in te zetten op levenslang leren. Daarom moeten burgers gesensibiliseerd worden, en ondernemingen moeten ruimte  krijgen om zich te transformeren naar lerende organisaties. De overheid moet voorkomen dat ondernemingen pas in crisismomenten nadenken over een gebrek aan specifieke competenties en de nood aan innovatie. Grootschalige ontslagrondes moeten worden geweerd.

De uitdagingen voor de volgende regering zijn samen te vatten in drie bewegingen: leren wordt werken, werken wordt leren én verandering wordt maatschappelijk georganiseerd. SYNTRA Vlaanderen is erg betrokken bij die bewegingen. Duaal leren is een eerste stap. Vlaanderen moet daar verder op inzetten.

Een pluim voor duaal leren

Een nieuw onderwijssysteem ontwikkelen, zoals duaal leren, is een gigantische uitdaging. De huidige regering speelde dat klaar, en verdient dus alvast een pluim, aldus Tindemans. Regeringen veranderen, maar dit nieuwe leersysteem blijft nog voor generaties lang bestaan. Voor heel wat jongeren en ondernemingen is dit een zeer welgekomen alternatief, een verbetering. In het schooljaar 2018-2019 schreven een duizendtal jongeren zich in voor een duale opleiding in het secundair onderwijs. Het werk is daarmee echter nog niet afgerond. Dat aantal moet spectaculair omhoog. Verder moeten we duaal leren als adaptieve leermethode ook uitrollen in het hoger en het volwassenenonderwijs. Zo wordt duaal dan normaal. Een puur academische opleiding wordt de uitzondering.

Naar een ecosysteem voor levenslang leren

In een kenniseconomie met ruimte voor alternatieve onderwijsvormen, waarin kennis vindbaar is binnen scholen en opleidingscentra, maar ook online en in ondernemingen, moeten we gaan denken vanuit een netwerk. Een ecosysteem. SYNTRA Vlaanderen dient zich aan om dat netwerk te organiseren, mensen en krachten samen te brengen, bruggen te bouwen tussen onderwijs en innovatieve ondernemingen, technologiebedrijven, visionairen en toekomstdenkers, leerlingen, sectorale organisaties en interprofessionele organisaties. Een veelheid aan spelers die voelen dat innovatie ‘the way to go’ is. Zo’n ecosysteem heeft baat bij een inspirerende regisseur.

De uitdagingen voor de volgende regering zijn samen te vatten in drie bewegingen: leren wordt werken, werken wordt leren én verandering wordt maatschappelijk georganiseerd.
Bruno Tindemans
leidend ambtenaar SYNTRA Vlaanderen

Was deze informatie nuttig?

Bedankt voor uw feedback!

Auteurs

SYNTRA Vlaanderen