Stage lopen in tijden van corona: bachelorstudenten verpleegkunde getuigen - een win voor studenten én zorgverleners

Het coronavirus zet onze samenleving op haar kop. De impact is bijzonder duidelijk te voelen in het onderwijs, ook in het hoger onderwijs. Lessen vinden (voorlopig) niet meer plaats via contactonderwijs en het leren op de werkplek wordt vaak geschorst.1 Maar dat laatste is niet altijd het geval: in de zorgsector lopen stages vaak gewoon door. Zo ook de stages van heel wat bachelorstudenten verpleegkunde. Wat is hun ervaring met stage lopen in tijden van corona? We vroegen het aan 11 studenten van de hogescholen Odisee, Thomas More en UC Leuven-Limburg, studenten die stage lopen of liepen sinds de maatregelen van 13 maart 2020 van kracht gingen.23 En ja, het coronavirus is een spelbreker in vele stages, maar blijkt ook unieke leerkansen te creëren.

  • 1. Voor alle duidelijkheid: deze bijdrage gaat niet in op duaal leren, waarvoor ook in het hoger onderwijs momenteel proefprojecten lopen, zij het niet binnen de verpleegkunde. Voor een overzicht van de proefprojecten duaal leren in het hoger onderwijs, zie https://odin.syntravlaanderen.be/onderzoek-en-beleid/duaal-leren-het-hoger-onderwijs-en-het-volwassenenonderwijs-de-esf-projecten-en.
  • 2. Voor een overzicht van deze maatregelen gericht op het indijken van COVID-19, zie https://www.info-coronavirus.be/nl/news/be-alert-faqs/
  • 3. Alle studenten lopen of liepen stage, met uitzondering van Ursula die aan werkplekleren doet. Als werkstudent leert ze bij haar vaste werkgever in plaats van op een stageplaats.

Aangepaste stages

De studenten met wie we spraken, lopen stage bij diverse organisaties in de zorgsector: (psychiatrische) ziekenhuizen, woonzorgcentra, instellingen voor personen met een mentale beperking en de thuiszorg.

Het coronavirus heeft duidelijke implicaties voor het verloop van hun stage. Studenten die na 13 maart met hun stage van start moesten gaan, leefden in onzekerheid. Sommigen moesten op zoek naar een nieuwe stageplaats. Zo liep het ook voor Jessie, die haar stage in de thuiszorg wel kon starten, maar dan zonder begeleiding of opleiding. Ze ging noodgedwongen op zoek naar een andere stageplaats en kwam uiteindelijk terecht bij het woonzorgcentrum waar ze ook als jobstudent werkt.

Stages die al liepen, werden stopgezet. Dat maakte Tessa (pseudoniem) mee, stagiaire in de thuiszorg. Haar stage werd beëindigd omwille van een gebrek aan aangepast materiaal, maar haar stageperiode was gelukkig bijna ten einde. Dubbele pech had Patrick. Zijn stage werd stopgezet op 13 maart 2020, omdat zijn stageplaats – een dienst voor thuisbegeleiding - besliste om alleen nog essentiële huisbezoeken af te leggen. De aanwezigheid van een student zou daarbij een onnodig bijkomend risico vormen. Hij vond een nieuwe stageplaats, maar ook daar kon hij niet starten, omdat hij zelf contact had met COVID-positieve personen. Na een periode van zelfquarantaine vond hij intussen een nieuwe stageplaats in een woonzorgcentrum.

Andere stagiairs kregen een nieuwe stageplaats toegewezen binnen of buiten de organisatie die de oorspronkelijke stage aanbood. Maar zelfs studenten die wel op hun stageplek konden blijven, ondervinden gevolgen. Stages krijgen vaak een andere inhoud. In ziekenhuizen worden niet-dringende ingrepen uitgesteld en COVID-afdelingen opgericht. Afdelingen worden omgebouwd, waardoor andere types patiënten en ingrepen aan bod komen. In woonzorgcentra hebben stagiairs noodgedwongen minder sociale contacten met bewoners en hun naasten. In bepaalde gevallen wordt ook de stageperiode aangepast: stagiairs worden – met hun toestemming - tijdens voorziene verlofperiodes, zoals de paasvakantie, ingeschakeld, zodat ze de drukke coronaperiode mee kunnen opvangen.

Enkel de patiënten die een dringende ingreep nodig hebben, worden nog opgenomen en geopereerd. Omdat er een aantal heelkundige afdelingen nu COVID-19 afdelingen geworden zijn, komen er bij ons ook operaties terecht waar we eigenlijk zelf niet in thuis zijn, waardoor we soms wat moeten ‘zoeken’.
Sophie
vierde bachelor verpleegkunde
Ik werk met mensen met een verstandelijke beperking, en een deel daarvan behandelen we ambulant. Maar die ambulante dienst is omwille van corona gesloten. Mijn oorspronkelijke werk is dan voor een stuk verschoven naar zorg op afstand, naar het mee ondersteunen van de cliënten en hun netwerk van de dagcentra die nu gesloten zijn.
Stefanie
vierde bachelor verpleegkunde

Andere lesvormen en stagebegeleiding

Niet alleen het leren op de stageplaats verloopt anders dan vóór het coronatijdperk. De lessen vinden niet meer op de campus plaats, maar via digitale weg, zoals videocalls, of worden opgenomen en digitaal te beschikking gesteld. Hetzelfde geldt voor intervisiemomenten en terugkomdagen: die verlopen online. Een deel van de lessen wordt omgezet in zelfstudie. Bijkomend lesmateriaal wordt online aangeboden. De bachelorproef wordt hier en daar aangepast en praktijklessen worden vervangen door groepsopdrachten. De kans is groot dat minstens een deel van de examens digitaal zal afgenomen worden.

De stagebegeleiding door de hogeschool gebeurt via digitale weg of telefonisch. De begeleiding door de mentoren op de stageplaats wijzigt in minder mate. Wel hebben mentoren vaak minder tijd voor uitgebreide voortgangsgesprekken en geven ze vaker de voorkeur aan digitale of telefonische feedback.

Directe confrontatie met COVID-19

Het coronavirus is overal, en dat merken de studenten. Velen kwamen al in contact met besmette patiënten. Logisch voor studenten die stage lopen op een COVID-19 afdeling in het ziekenhuis: zij worden dagelijks geconfronteerd met dergelijke patiënten. Bij anderen gaat het om patiënten die COVID-19 hebben naast een andere aandoening of om bewoners van woonzorgcentra die positief testten.

De stagiairs hebben gemengde gevoelens bij het feit dat ze zo dicht bij (mogelijk) besmette patiënten komen. Als toekomstige verpleegkundigen vinden ze het heel normaal om dergelijke contacten te hebben. Doorgaans objectiveren ze hun risico om besmet te geraken. Maar ze ervaren natuurlijk ook wel emoties zoals angst en onzekerheid. Dat geldt in het bijzonder wanneer de stage een reëel risico op besmetting inhoudt. Soms worden studenten ook effectief besmet met het coronavirus, al is het nooit zeker dat de bron van die besmetting zich op de stageplaats bevond.

Ik heb gekozen voor dit beroep en ik vind het dan ook maar normaal dat ik de zorg nog steeds blijf uitvoeren. Volgens mij heb ik een grotere kans om het virus op te lopen in de supermarkt dan in het woonzorgcentrum aangezien ik in de supermarkt niet weet wie allemaal besmet is en mensen de maatregelen ook niet altijd even serieus nemen.
Jessie
vierde bachelor verpleegkunde
Ik doe momenteel stage op een afdeling waar normaal gesproken geen COVID-19 patiënten liggen. Maar het is al gebeurd dat er mensen zijn die toch symptomen krijgen en getest worden, en dan positief blijken te zijn en verhuisd moeten worden naar de COVID-afdeling. Vaak zijn veel verpleegkundigen en ook ikzelf met deze patiënt in contact gekomen zonder de nodige beschermingsmiddelen, op het moment dat we nog niet weten dat de patiënt corona-positief is. De eerste twee weken van mijn stage had ik dan ook veel stress omtrent corona. Ik was bang om het zelf te krijgen en mijn stage niet te kunnen verderzetten. De weken daarna heb ik het eigenlijk wel kunnen loslaten en heb ik er mij bij neergelegd dat de mogelijkheid er is dat ik zelf besmet zal geraken met corona. Ik heb ook het vermoeden dat ik het misschien zelf al gehad heb: er is een periode geweest dat ik me minder goed voelde. Daardoor heb ik mijn zorgen kunnen loslaten.
Sophie
vierde bachelor verpleegkunde

Die angst en onzekerheid wordt soms in de hand gewerkt door de sfeer op de stageplaats zelf. Ook voor het vaste personeel is een dergelijke situatie nieuw en onbekend, wat tot spanning en ongemak kan leiden. Gelukkig blijken de stageplaatsen doorgaans wel grondige veiligheidsmaatregelen te nemen. En dat stelt de studenten gerust.

Ik kom in contact met COVID-19 patiënten vermits ik zelf actief ben op zo’n afdeling. Het begin was spannend, maar ik weet dat ik zo goed mogelijk beschermd word. Natuurlijk ben ik wel steeds op mijn hoede voor de symptomen, maar over het algemeen voel ik me best veilig.
Nona
vierde bachelor verpleegkunde
Alle bewoners en personeelsleden van het woonzorgcentrum werden getest en één bewoner bleek positief te zijn, maar zonder symptomen. Ik heb deze bewoner regelmatig zorgen toegediend voor we wisten dat zij corona had, maar wel met FFP2-masker en handschoenen. Daarna heb ik haar ook verzorgd maar dan met extra schort en spatbril. Voor mij was dit even een schok, maar ik voel wel dat het woonzorgcentrum ons de nodige beschermingsmaterialen aanbiedt waardoor ik me wel veilig voel.
Jessie
vierde bachelor verpleegkunde

Unieke leerkansen

Maar angst en onzekerheid nemen nooit de bovenhand. Ondanks het risico dat ze lopen op besmetting, maken de stagiairs er geen probleem van dat hun stage verderloopt, integendeel: ze zijn blij dat ze de druk bij andere zorgverleners wegnemen en hun opleiding zoals gepland kunnen afwerken.

In het begin was ik bang om ook ziek te worden of om mijn familie ziek te maken. Maar als wij later in het werkveld staan, kunnen we ook niet zeggen dat we even niet deelnemen tijdens een crisis zoals deze. Daarnaast was ik bang dat ze onze stages zouden stopzetten, met de onzekerheid of wij dit jaar wel zouden afstuderen. Dus eigenlijk ben ik, nu de initiële angst wat verwerkt is, blij dat wij onze stage gewoon kunnen verderzetten. Wij proberen ons allemaal zo nuttig mogelijk te maken en zijn ons bewust dat wij ook een grote verantwoordelijkheid hebben om het draaglijk te houden voor werknemers van de diensten waar wij werken.
Louise (pseudoniem)
vierde bachelor verpleegkunde

Studenten maken het beste van hun stage en beseffen dat de situatie uitzonderlijk is. Maar ze beseffen ook dat de coronacrisis heel wat unieke leerkansen biedt, zeker voor studenten in de verpleegkunde.

Het is sowieso een enorm leerrijke situatie nu. Het is een beetje dubbel misschien, maar ik ga eigenlijk heel graag op stage. Het is gewoon bijzonder interessant. Er is heel veel werk. We zien en leren veel. Zoiets maak je niet vaak mee.
Senne
vierde bachelor verpleegkunde

De hogeschool speelt graag in op deze unieke situatie. Sommige studenten kregen als opdracht om in hun stageverslagen de impact van corona mee te nemen, om zo van de coronacrisis een leermoment te maken. ‘Dankzij’ COVID-19 leren stagiairs handelen en communiceren in crisissituaties. Vaak wordt hen daarbij veel zelfstandigheid gegeven, soms noodgedwongen, omdat de stageplaats het zelf heel druk heeft, maar ook vanuit een groot vertrouwen in het kunnen van de student. Stagiairs leren nieuwe materialen, hygiënemaatregelen en veiligheidsprocedures hanteren. Thema’s zoals beademing, virologie en testing krijgen extra aandacht, net als de psychologische impact van ziekte. Stagiairs komen in contact met andere organisaties, afdelingen, types zorgverleners en patiënten. En ze kunnen opleidingen volgen die ze in normale omstandigheden niet zouden krijgen, soms samen met de vaste verpleegkundigen.

Omdat de afdeling waar ik stage liep, omgebouwd werd tot een afdeling intensieve, moest iedereen zich aanpassen. Ook de verpleegkundigen die daar al werkten. Het personeel kreeg opleidingen die ik ook gevolgd heb, samen met de verpleegkundigen. Dus we hebben dat allemaal samen moeten leren.
Senne
vierde bachelor verpleegkunde
Ik kreeg de kans om ook contacten te leggen met andere voorzieningen. Ik moest veel zelfstandig doen, zonder supervisie en dat maakt dat ik heel wat heb bijgeleerd. Duidelijk en rustig communiceren in volle crisis is iets dat ik nu echt wel geleerd heb. Ook is onze voorziening uitgekozen om volledig getest te worden op corona. Ik ondersteun daarin de artsen en verpleegkundigen. Zo een grote testing is volledig nieuw voor mij. Dus daar zitten ook weer nieuwe leerkansen in.
Stefanie
vierde bachelor verpleegkunde

Vaak is het omwille van het coronavirus drukker dan voordien op de stageplaats. Er worden in sommige afdelingen meer patiënten opgenomen. Veiligheids- en hygiënemaatregelen moeten ook opgevolgd worden, en dat neemt tijd in beslag. De communicatie met patiënten en bewoners van woonzorgcentra is tijdsintensiever: communiceren gaat vaak trager en moeizamer door het gebruik van mondmaskers en gezichtsschermen en het vermijden van directe contacten.

Maar soms zorgt het coronavirus ervoor dat het net rustiger is op de stageplaats. Dat is bijvoorbeeld het geval in sommige operatiekwartieren, waar alleen nog dringende ingrepen doorgaan. Maar zelfs als het rustiger is, dienen zich nieuwe leerkansen aan: stagiairs mogen meer zelf uitproberen en kunnen bijkomende taken opnemen.

Omdat het zo rustig is, is dit de ideale kans om zoveel mogelijk zelf te doen, en te vragen aan de verpleegkundigen of je als student zelf de leiding mag nemen. Ik mocht de medicatie geven, bloedafnames uitvoeren, wondzorg toedienen, zorgplanning bijhouden, … Iets wat normaal op een drukke afdeling moeilijker is.
Iris
tweede jaar brugopleiding verpleegkunde

De bijdrage van stagiairs

In turbulente tijden kunnen stagiairs verpleegkunde heel wat betekenen voor hun stageplaats. Ze nemen een deel van de dagelijkse taken op en verlichten op die manier het werk van de vaste personeelsleden: verpleegkundige zorgen verstrekken, administratie in orde brengen, patiënten onthalen en ontslagen, contacten onderhouden met bewoners van woonzorgcentra …. En stageplaatsen geven hen ook het vertrouwen om die taken op te nemen. Stagiairs zorgen zo voor de nodige versterking in deze drukke tijden.

Ik krijg sowieso vertrouwen van mijn stageplaats, maar merk wel dat de situatie ervoor zorgt dat ik dit sneller krijg. Het is gewoon zodanig druk dat ze mij mijn werk laten doen, omdat ze merken dat ik het wel aankan. Ik draai eigenlijk mee als een bijna volwaardige, beginnende werknemer, meer dan als stagiaire. Ik krijg natuurlijk wel de nodige ondersteuning en de begeleiding, maar draai verder zo veel mogelijk mee.
Senne
vierde bachelor verpleegkunde
Een bijdrage kunnen leveren in een sector in nood geeft me veel voldoening.
Patrick
derde bachelor verpleegkunde

Op vraag van de stageplaats verschoven sommige studenten hun stageperiode, zodat ze extra hulp kunnen bieden in de drukke coronatijden. Stagiairs komen ook met nieuwe, verfrissende inzichten, daar waar het vaste personeel soms vastloopt in oude routines en gewoontes. Stagiairs voelen aan dat ze meer dan voorheen als volwaardige teamleden gezien worden.

Iedereen begint hier vanaf nul, ook de verpleegkundigen die al jarenlang ervaring hebben. Dat maakt deze situatie zo uniek, want iedereen is terug even student. We kunnen veel van elkaar leren. Ik merk dat de communicatie met de artsen vlotter verloopt en minder drempels kent. Ze vragen jouw expertise en mening, en dat heb ik als student in die vier jaar nog niet veel meegemaakt.
Nona
vierde bachelor verpleegkunde

Verdiend applaus

Recent nog kloeg Unia aan dat sommige zorgverleners gepest en gediscrimineerd worden omwille van hun contacten met COVID-19 patiënten, waardoor ze mogelijk zelf besmet kunnen zijn.1 Gelukkig is het bij de stagiairs die we spraken niet zo ver gekomen. Ze krijgen natuurlijk wel bezorgde reacties uit hun nabije omgeving, in het bijzonder van hun ouders. Maar bovenal krijgen ze de appreciatie die ze verdienen. Door hun omgeving, door de hogeschool en door hun stageplaats.

  • 1. https://www.unia.be/nl/artikels/zorgverleners-discrimineren-dat-heeft-geen-plaats-in-een-inclusieve-samenleving
Door familie, vrienden, de buren en iedereen die weet dat ik nu stage loop, wordt dit zeker extra gewaardeerd. Ze vinden het allemaal heel moedig dat ik nog stage wil en durf lopen in deze tijden. Elke dag applaudisseren de buren voor de zorg en dan spreken ze mij meestal nog eens extra moed in voor de volgende werkdag. Heel fijn.
Marie
vierde bachelor verpleegkunde

Typisch voor crisissituaties is dat mogelijke verbeterpunten bloot komen te liggen. Dat geldt ook voor de coronacrisis. De bacheloropleiding verpleegkunde telt sinds het academiejaar 2016-2017, 60 bijkomende studiepunten, wat de studieduur optrekt van 3 naar 4 academiejaren. De huidige vierdejaarsstudenten zijn de eersten die afstuderen volgens die formule. Destijds is erover nagedacht om studenten verpleegkunde voor hun vierdejaarsstage te vergoeden, wat tot nu toe nog niet zo is. En die optie willen sommigen bij deze gelegenheid nog eens naar voor schuiven.

Het is een discussie die al lang aan de gang is, maar ik vind dat er eens goed nagedacht mag worden om studenten verpleegkunde te vergoeden. Want extra verpleegkundigen zijn broodnodig!
Nona
vierde bachelor verpleegkunde

Tot slot

Voor bachelorstudenten verpleegkunde lijkt de coronacrisis een leerrijke crisis te worden. Stages worden anders ingevuld, en dat kost de studenten vanzelfsprekend wat moeite. Maar die andere invulling heeft ook voordelen voor het leerproces van de studenten. Ze leveren bovendien een belangrijke bijdrage aan het overwinnen van deze crisis. Een win voor studenten verpleegkunde én voor zorgverleners, dus. Of juister: voor de ganse samenleving. Ons oneindig respect en onze grootste waardering krijgen ze alvast.

Was deze informatie nuttig?

Bedankt voor uw feedback!

Auteurs

SYNTRA Vlaanderen

Recente blogberichten