Naar een 21ste-eeuwse invulling van leren

Er zijn 500 leerkrachten te kort in het basis- en secundair onderwijs. Verschillende oplossingen worden naar voren geschoven om dit tekort te verhelpen, waaronder een campagne om nieuwe leerkrachten aan te trekken. Weerkerend punt van discussie is het louter financiële aspect, maar er wordt amper bekeken of de financiële middelen misschien anders kunnen aangewend worden. Ook alternatieven blijven buiten beschouwing. Nochtans liggen de opportuniteiten voor de hand: de school of – ruimer - de opleidingsinstelling, met daarbinnen de leerkracht, is niet langer dé unieke opleidingsplaats waar competenties kunnen aangeleerd worden.

Leerkrachten staan vandaag voor grote uitdagingen: zoveel mogelijk differentiëren, sociaal-emotionele vaardigheden helpen ontwikkelen en de banden met lerenden versterken (Arnett, 2018). Veelal wordt uitgegaan van het één-leerkracht-één-klas model waarbij leerkrachten alleen voor de klas staan en via eenrichtingsverkeer hun boodschap overbrengen. Dit zorgt ervoor dat alle leerlingen van eenzelfde leerkracht in grote mate dezelfde input krijgen, wat het leerrendement niet altijd ten goede komt (Park, 2019). Niet iedereen leert op de meest efficiënte manier op basis van ex cathedra onderwijs. En we verwachten net van leerkrachten dat ze het rendement van iedere lerende maximaliseren.

De vraag die zich dan stelt, is hoe het leerrendement geoptimaliseerd kan worden en welke rol de leerkracht hierin speelt. De literatuur duidt op twee mogelijke pistes, waarin technologie een centrale rol inneemt: 1) het aanwenden van technologie maakt een gepersonaliseerd leren mogelijk en 2) technologie zorgt ervoor dat de leerkracht ondersteund wordt en tijd kan vrijmaken om als coach te fungeren.

1. Het directe effect van technologie: gebruik van technologie als ondersteuning bij gepersonaliseerde trajecten

Dé oplossing om te komen tot een optimale efficiëntie van het leerproces, is te vinden in gepersonaliseerd leren. Intuïtief voelt iedereen aan dat leren het meest efficiënt gebeurt als wordt ingespeeld op de unieke individuele noden van elke leerling. Gepersonaliseerd leren is de toekomst, maar vaak blijft de vraag of zo een gepersonaliseerd traject wel te organiseren valt. Leerlingen zitten vaak met meer dan 20 in de klas, waardoor personalisering moeilijk te realiseren is. Hiervoor kan technologie een oplossing bieden. Vandaag is technologie overal aanwezig, maar wordt ze nog te weinig ingezet als hefboom in het leerproces. Binnen het onderwijs worden de eerste stappen gezet. Zo wordt het klassieke onderwijzen - waarbij één leerkracht voor de klas staat - hier en daar al vervangen door of aangevuld met online leren.

Een voorbeeld van de rol die technologie kan spelen, is terug te vinden bij learning analytics, wat staat voor het meten, verzamelen en analyseren van data over het leerproces. Op basis van dergelijke informatie kan vervolgens een adaptief leerpad gecreëerd worden. Dit betekent, bijvoorbeeld, dat een systeem op basis van prestaties nieuwe taken selecteert die aangepast zijn aan de sterktes en zwaktes van de lerende, maar ook inspelen op zijn of haar favoriete leermethode. Vandaag is het vaak de leerkracht die bepaalt welke leermethode dominant is. In de toekomst zullen adaptieve systemen kunnen ontdekken welke methode het beste past bij een specifieke leerling en daar dan ook op inspelen.

Technologie kan ook ingezet worden als leermethode. Zo maakt ze het mogelijk om op een plaats- en tijdsonafhankelijke manier competenties te verwerven. Blended learning, een combinatie van online leren of e-learning en het klassieke contactonderwijs, is een voorbeeld van zo een nieuwe leermethode. De MOOC (Massive Open Online Courses) platformen gaan hier nog een stapje verder in: leren gebeurt dan volledig online. Via een MOOC kan een geïnteresseerde, al dan niet gratis, volledige opleidingen volgen. Een ander voorbeeld van technologie als leermethode is het gebruik van virtual reality (VR) om competenties gesimuleerd aan te leren en in te oefenen.

Daarnaast kan technologie ook gebruikt worden ter ondersteuning van leertrajecten, bijvoorbeeld om lerenden te matchen met werkgevers. Zo kan de werkplek gekozen worden op maat van de individuele leerling, met gepersonaliseerde begeleiding en opvolging.

2. Het indirecte effect van technologie: technologie als surplus

De inzet van technologie maakt het niet alleen mogelijk om het leerrendement van de lerende te verhogen, maar ook om de leerkracht - die een cruciale factor in het leerproces blijft - anders in te zetten. Technologie dwingt om de rol van de leerkracht te herbekijken en, vooral, te verruimen. In de toekomst zou de toegevoegde waarde van de leerkracht moeten bestaan in het integreren van persoonlijke interactie en online learning . Een studie van Clayton Christensen Institute (Arnett, 2018) illustreert dit: blended learning gecombineerd met een nieuwe invulling van de leerkracht als coach blijkt immers een positief effect te hebben op de resultaten van lerenden. Leren wordt maatwerk, wat zorgt voor betere leerresultaten. 

Technologie, bijvoorbeeld ingezet bij blended learning, geeft scholen de nodige flexibiliteit om de tijd en talenten van hun leerkrachten maximaal te benutten. Bovendien laat technologie toe om heel wat real-time gegevens te registreren, op basis waarvan de opleiding nog beter kan afgestemd worden op de noden van elke individuele lerende. Leerkrachten kunnen dankzij technologie sneller reageren op vragen en lerenden gemakkelijker indelen naargelang hun niveau. Lerenden kunnen dankzij technologie kiezen op welke manier ze leren.

3. Naar een 21ste-eeuwse invulling van de rol van de leerkracht?

De rol van de leerkracht moet dus stilaan in deze van een coach veranderen, die het op maat leren faciliteert. Algoritmes en tools gebaseerd op artificiële intelligentie en big data kunnen routinevragen van lerenden beantwoorden en op dat vlak de leerkracht ondersteunen. Daardoor heeft de leerkracht meer tijd om de coaching van gepersonaliseerde trajecten op te nemen.

Duaal leren als hefboom om vernieuwing binnen te brengen

Duaal leren - waarbij leren bij een onderneming gecombineerd wordt met leren bij een opleidingsverstrekker - biedt de opportuniteit om nieuwe technologieën in het leren te introduceren.

SYNTRA Vlaanderen zet binnen de uitbouw van duaal leren in op het gebruik van technologie, en dat op drie gebieden:

  1. De meest voorkomende manier waarop technologie in het buitenland wordt gebruikt, is in het kader van online leerplatformen. Deze vormen een plaats om kennis aan te brengen, waardoor klasbijeenkomsten een andere functie krijgen, gericht op toepassing eerder dan op loutere kennisoverdracht. Bovendien worden die platformen stilaan ook gebruikt om vaardigheden aan te leren. De platformen Udacity, Proversity, Skilltrain en Skillsplatform bijvoorbeeld bieden de mogelijkheid om op een digitale manier vaardigheden aan te leren die aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt. Ze zetten dus niet langer uitsluitend in op het aanleren van academische kennis. Ook voor duaal leren zijn online platformen de toekomst. 
  2. Een tweede mogelijkheid is het inschakelen van virtual reality als opleidingsmethode, binnen duaal leren. Enkele bedrijven gebruiken virtual reality momenteel al om werknemers te trainen, als alternatief voor een gesimuleerde omgeving, bijvoorbeeld voor het aanleren van soft skills, het leren monteren van motoren en het vertrouwd maken met gevaarlijke materialen.
  3. Ten derde wordt al uitgebreid gebruikgemaakt van technologie voor de omkadering van leertrajecten. Voorbeelden zijn de matchingstools die gehanteerd worden bij de aanwerving van schoolverlaters. Deze tools maken het mogelijk om op basis van een personenprofiel en een werkgeversprofiel schoolverlaters optimaal te matchen met hun eerste werkgever. Ook wordt al werk gemaakt van een digitale opvolging van verworven competenties, bijvoorbeeld via tijdsregistratie. Het inzetten van zulke tools ter bevordering van individuele loopbanen, is eveneens niet ver weg.

Om nieuwe applicaties en technologische mogelijkheden te verkennen en uit te testen, organiseert SYNTRA Vlaanderen de wedstrijd IdeaalDuaal. Doel van deze wedstrijd is om de deelnemers oplossingen te laten formuleren voor bestaande uitdagingen waarvoor lerenden, opleidingsverstrekkers en ondernemingen komen te staan. SYNTRA Vlaanderen werkt in het kader van deze wedstrijd samen met partners met een sterke technologische expertise, zoals IMEC, Microsoft, Adecco en Technopolis.

Was deze informatie nuttig?

Bedankt voor uw feedback!

Auteurs

Recente blogberichten