Ondernemersvorming in de 21ste eeuw. Lessen uit Bulgarije en Ierland

De beslissing van de Vlaamse regering om de Vestigingswet en de vereiste basiskennis bedrijfsbeheer af te schaffen vanaf respectievelijk 1 januari 2018 en 1 september 2019, gaf aanleiding tot het ESF-project ‘Ondernemersvorming in de 21ste eeuw’, kortweg OV21. SYNTRA Vlaanderen is één van de partners en promotor van dit project.

Het OV21-project heeft een aantal concrete doelstellingen waar SYNTRA Vlaanderen op inzet. Een eerste doelstelling: SYNTRA Vlaanderen wil leren van andere Europese landen welke rol zij weggelegd zien voor de overheid in ondernemersvorming en het stimuleren van ondernemerscompetenties. Maar ook andere thema’s komen aan bod: hoe kunnen de toeleiding en het bereik van ondernemersvorming verbeterd worden? Welke good practices rond levenslang en duaal leren voor ondernemers kunnen ingang kunnen vinden in de Vlaamse ondernemersvorming? Tot slot onderzoekt SYNTRA Vlaanderen hoe de Europese partners in het project innovatiegerichtheid, financiële en digitale geletterdheid, en ook duurzaam ondernemen injecteren in hun ondernemerschapstrajecten.

De voorbije maanden bracht SYNTRA Vlaanderen in het kader van dit project enkele leerrijke studiebezoeken aan organisaties in Bulgarije en Ierland. Hierna volgen enkele bevindingen die tijdens de bezoeken naar boven kwamen.

Lessen uit Bulgarije …

De Bulgaarse projectpartner SOS Entrepreneurs Foundation stelde een leerrijk programma op. De SYNTRA Vlaanderen-delegatie bezocht in de eerste plaats enkele overheidsorganisatie. Zo werden ze onthaald door het Nationaal Agentschap voor Beroepsonderwijs en -Training (NAVET), bevoegd voor het beroepsonderwijs voor jongeren en volwassenen in Bulgarije en ressorterend onder het Bulgaarse Ministerie van Onderwijs. NAVET heeft als belangrijkste taken het uitreiken van licenties aan onderwijs- en opleidingsverstrekkers – ook private verstrekkers - en het opstellen en opvolgen van de leerplannen. In alle leerplannen is de verwerving van ondernemerscompetenties opgenomen in de leeruitkomsten. Enkele verschillen ten opzichte van de Vlaamse situatie kwamen naar boven, zoals de grotere afstand tussen het agentschap en de opleidingsverstrekkers, de transversale verwevenheid van ondernemerscompetenties met levenslang leren en beroepsopleidingen, en de onderbrenging bij Onderwijs als voogdijdepartement. Een andere overheidsorganisatie die de delegatie bezocht, is het Ministerie van Economie en het Bulgarian SME Promotion Agency (BSMEPA). Beide organisaties hebben een ondersteunende rol voor Bulgaarse ondernemingen, onder meer in die zin dat ze de continuïteit van familiebedrijven stimuleren, vooral in traditionele sectoren. Hun ondersteuning omvat geen uitgesproken opleidingscomponent, op een klein aantal opleidingen en coachingtrajecten na. Zowel het Ministerie van Economie als het BSMEPA geven aan dat ze wel een grotere betrokkenheid ambiëren bij onderwijs in het kader van duaal leren, maar dat duaal leren in ondernemersvorming (nog) niet op hun agenda staat.

Vervolgens bezocht de SYNTRA Vlaanderen-delegatie enkele private organisaties. ARC Fund ondersteunt het ondernemerschap in Bulgarije via onderzoek, consultancy en de organisatie van wedstrijden voor (kandidaat-)ondernemers. Als niet-gouvernementele organisatie staat ze zelf in voor het verwerven van financiële middelen. Jaarlijks stelt ze een rapport op rond het innovatiepotentieel in de Bulgaarse economie en ondernemingen. De overheid gebruikt deze informatie bij het vormgeven van haar beleid. Scale Focus is in Bulgarije de grootste ICT-onderneming, met bijkantoren in verschillende Europese landen. Interessant is dat Scale Focus een eigen academie inricht waar personeelsleden een ICT-opleiding kunnen krijgen in een duaal traject. Dit creëert weliswaar een spanningsveld tussen intrapreneurship en entrepreneurship: de onderneming investeert immers in opleiding voor haar personeel met aandacht voor ondernemingszin, terwijl dit personeel vervolgens zelf vaak een eigen onderneming start en dus concurrent wordt van Scale Focus, dat de opleiding aanbood. Tot slot bezocht SYNTRA Vlaanderen IDEAS Factory, een niet-gouvernementele organisatie die focust op kansarmoede – onder meer bij Roma - in afgelegen gebieden en in dat kader instaat voor een belangrijke opleidingscomponent. Via het opzetten van sociaal ondernemerschap stimuleert deze organisatie de ontwikkeling van ondernemerscompetenties bij jongeren.

De studiereis werd afgesloten met een overleg van het transnationaal partnerschap dat samenkomt in het kader van dit ESF-project. Doel van dit overleg was om de verschillende nationale projecten toe te lichten en de Bulgaarse projectpartners voor te stellen.

… en lessen uit Ierland

Een tweede studiereis ging naar Dublin. De Ierse case is interessant omdat het land, in de nasleep van de financiële crisis en steunmaatregelen van de Europese Unie en het Internationaal Monitair Fonds, tal van hervormingen doorvoerde. Ook het systeem van voortgezet onderwijs, beroepsopleiding en ondernemersvorming werd daarbij tegen het licht gehouden door het consultancykantoor Tom Martin & Associates. Het eindrapport van deze doorlichting vormde de basis voor een groot aantal hervormingen, waarvan een deel nog lopende is.

De Further Education and Training Authority, in de Ierse taal afgekort tot SOLAS, is het agentschap dat het gesubsidieerd voortgezet onderwijs in Ierland opvolgt. Het behoort tot het Ministerie van Onderwijs en Vaardigheden en financiert regionale opleidingsclusters (Education and Training Boards, kortweg ETB’s), bepaalt de leeruitkomsten van gefinancierde trajecten, voorziet in de monitoring ervan en rapporteert erover aan het beleid. Daarnaast financiert het agentschap occasioneel andere projecten of trajecten, waaronder een Ierse variant van ‘Maak werk van je zaak’, een door SYNTRA Vlaanderen opgezet initiatief om starters (vaak specifieke doelgroepen, zoals werklozen) te ondersteunen en op te leiden om een eigen zaak te starten. De relatie van SOLAS tot de ETB’s gelijkt op de verhouding tussen SYNTRA Vlaanderen en de SYNTRA vzw's, bijvoorbeeld in die zin dat SOLAS een groot deel van haar budget besteedt aan de ETB’s, die gespecialiseerd zijn in onder meer ondernemerscompetenties en voortgezet onderwijs. Interessante verschillen zijn de grotere vrijheid van de ETB’s in vergelijking met de SYNTRA vzw's in de implementatie van gefinancierde trajecten, en de sterkere vermenging van ondernemerscompetenties in levenslang leren. Dat laatste blijkt onder meer uit de transversale aandacht voor ondernemerscompetenties in ETB-trajecten. Er worden ook zogenaamde standalone-ondernemerschapstrajecten aangeboden, maar die tellen vooralsnog minder deelnemers dan de standaardtrajecten. Beide soorten trajecten worden wel aangeboden in dezelfde instellingen. Daardoor verschillen ze significant van wat in Vlaanderen gebeurt, waar een duidelijk onderscheid bestaat tussen het CVO- en het SYNTRA-aanbod. Initiatieven toegespitst op ondernemingen met hoog groeipotentieel in alle levensfases liggen dan weer in handen van de overheidsorganisatie Enterprise Ireland, vergelijkbaar met het Vlaamse VLAIO.

De 16 regionale Education and Training Boards (ETB’s) – waarnaar we hierboven al verwezen - zijn verenigd in de koepelorganisatie ETBI, dat naar aanleiding van dit studiebezoek een ronde tafel organiseerde over ondernemerschap, ondernemerscompetenties, vorming en onderwijs. Tijdens de ronde tafel, waaraan vijf ondernemers met een ETB-verleden deelnamen, kwamen verschillende thema’s aan bod, zoals het belang van samenwerking en partnerschappen, de rol van incubatiecentra (als basis van ideevorming) tijdens de opleiding en/of de opstart van de zaak en voorbeeldfunctie van andere ondernemers.

Tot slot gaf The Edge Foundation, één van de ontwerpers van het Britse trailblazer-systeem van duaal leren, aan de SYNTRA Vlaanderen-delegatie een toelichting over het doorgedreven gebruik van technologie in een onderwijs- en opleidingscontext, als voorbeeld van een goede praktijk.

Wordt vervolgd!

In de nabije toekomst plant SYNTRA Vlaanderen nog meer bezoeken in het kader van dit project, onder meer aan Finland en Denemarken. Het bredere kader en onze meer gedetailleerde bevindingen worden in een later stadium in een rapport gegoten, ter oplevering aan ESF Vlaanderen. We houden u op de hoogte!

Was deze informatie nuttig?

Bedankt voor uw feedback!