Technologie en duaal leren: een behoeftebevraging – samenvatting van de resultaten

Welke digitale technologie gebruiken trajectbegeleiders en praktijkleerkrachten in duaal leren? En wat zijn hun toekomstige noden? Deze vragen werden gesteld aan 226 trajectbegeleiders en praktijkleerkrachten duaal leren in een eerste benchmarkstudie uitgevoerd door SYNTRA Vlaanderen.

De maatregel om lessen op school op te schorten naar aanleiding van COVID-19, viel te midden van deze bevraging. Aan de respondenten die nog niet hadden deelgenomen, werd gevraagd te antwoorden naar de situatie voorafgaand aan deze bijzondere maatregelen. De resultaten over het gebruik van educatieve en ondersteunende technologie EdTech slaan in dit rapport dus op de periode vóór COVID-19.

We vatten de resultaten hier voor u samen. Het volledige rapport vindt u onderaan deze bijdrage.

Gebruik van digitale technologie bij duaal leren

Hoe vaak gebruiken begeleiders en leerkrachten technologie in duale opleidingen? En welke technologie wordt het meest gebruikt? We bevroegen het gebruik van 3 categorieën van technologie. Leerlingvolgsystemen zijn de instrumenten die opleidingsverstrekkers hanteren om een zicht te bieden op de voortgang van leerlingen. Educatieve apps en software (EdTech in het kort) zijn de computerprogramma’s of applicaties die ingezet worden om kennis of vaardigheden aan te leren. Deze kunnen we verder indelen naar e-portfolio, samenwerkingstools, simulaties en serious games. Ondersteunende tools voor duaal leren omvatten alle digitale technologie die specifiek voor leerlingen in duaal leren/werkplekleren kan ingezet worden. Deze software kan zich richten op (1) opvolgen van leerlingen/ leerlingenadministratie, (2) screenen van leerlingen op arbeidsrijpheid en arbeidsbereidheid, (3) matchen van leerling en leerwerkplek, (4) evaluatie en competentieopvolging, (5) interactie met leerlingen en/of mentoren en (6) algemene administratie

Uit figuur 11 kunnen we concluderen dat het gebruik van EdTech zeker gangbaar is bij duaal leren. De meerderheid van de praktijkleerkrachten gebruikt minstens soms een leerlingvolgsysteem, educatieve tools of duaal ondersteunende tools. Maar daarom kunnen we nog niet zeggen dat EdTech sterk ingeburgerd is. Maar drie op tien leerkrachten en begeleiders gebruiken vaak tot (bijna) altijd educatieve apps of duaal ondersteunende tools. Opvallend: in 8% van de opleidingsinstellingen wordt geen digitaal leerlingvolgsysteem gebruikt. Ook opvallend is dat 21% van de leerkrachten duaal leren nooit digitale educatieve tools in de praktijklessen gebruikt en dat 30% van leerkrachten en begeleiders nooit duaal ondersteunende software gebruikt. In deze digitale tijden kunnen we dit moeilijk beschouwen als een kleine minderheid.

  • 1. Opmerkingen: * Voor het leerlingvolgsysteem werd enkel bevraagd of de opleidingsinstelling gebruik maakt van een digitaal leerlingvolgsysteem. De frequentie van het gebruik van het leerlingvolgsysteem door de leerkracht of begeleider werd niet gemeten. ** enkel bevraagd bij leerkrachten. Door afronding van de waarden tellen de percentages niet altijd op tot 100%.

Welke technologie wordt gebruikt bij duaal leren?

Leerlingvolgsystemen:

De markt van leerlingvolgsystemen is (voor EdTech allicht uitzonderlijk) uniform. Slechts één aanbieder (Smartschool) heeft meer dan de helft van het marktaandeel.

Educatieve software en applicaties:

Figuur 2 geeft een overzicht. Iets minder dan de helft van de praktijkleerkrachten maakt al eens gebruik van e-portfolio’s en samenwerkingstools. Als we kijken naar de intensiteit van het gebruik, dan valt op dat ongeveer 1 op 10 praktijkleerkrachten hier heel vaak tot altijd gebruik van maakt. Simulaties vinden hun ingang bij 4 op 10 leerkrachten, en educatieve games worden het minst gebruikt. Hierbij dient wel de kanttekening gemaakt te worden dat het gebruik van educatieve technologie deels afhankelijk is van het bestaande aanbod.

Ook werd gevraagd welke tools de praktijkleerkrachten gebruiken tijdens hun lessen (zie figuur 3). Deze kunnen we indelen naar niet-vakgebonden tools en vakgebonden tools.

Niet-vakgebonden tools:

  • Platformen voor video’s en foto’s (Youtube, Vimeo, Pinterest)
  • Sociale netwerkapplicaties (Facebook, Instagram, Whatsapp)
  • Applicaties voor oefeningen en evaluatie (Bookwidgets, Kahoot!, Poll Everywhere, …)
  • Applicaties en websites voor het delen/ opzoeken van informatie (Wikiwijs, Google Drive, ...)
  • Klassenmanagementtools (Google Classroom, Groepjesmaker)
  • Windows Microsoft toepassingen
  • Nieuwsapps.

Vakgebonden tools:

Deze zijn uiteraard afhankelijk van het opleidingsdomein. Opleidingsdomeinen voor beroepssectoren die sterk technologiegedreven zijn (Mechanica-elektriciteit, Auto en Personenzorg), hebben een grotere diversiteit aan beschikbare educatieve tools. Bij andere domeinen is het aanbod eerder beperkt.

Software ter ondersteuning van duaal leren:

Zie figuur 41 voor een overzicht.

Functionaliteiten voor opvolging en evaluatie worden het meest gebruikt bij duaal leren. 6 op 10 respondenten maken al eens gebruik van deze software en 4 op 10 zelfs vaak tot (bijna) altijd. Gekeken naar welke tools hiervoor gebruikt worden, is er wel een sterke overlap met de leerlingvolgsystemen of de educatieve apps die ook ingezet worden ter evaluatie.

Vervolgens worden tools voor screening van de leerlingen en interactie met de leerling of de mentor op de werkplek door 5 op 10 respondenten gebruikt (ongeveer 3 op 10 vaak tot (bijna) altijd). Voor communicatie hanteren respondenten vooral de generieke tools (Skype, Microsoft Teams, e-mail,..).

Matching tools en tools voor extra begeleiding worden het minst gebruikt (3 op 10 respondenten gebruiken deze soms, 1 op 10 vaak tot (bijna) altijd).

In het kader van duaal leren wordt ook melding gemaakt van de websites van de sectorfederaties, SYNTRA Vlaanderen, Onderwijs Vlaanderen en VDAB (screeningtest, opleidingen en dossiermanager).

  • 1. Opmerking: *enkel bevraagd bij trajectbegeleiders

De beschikbaarheid en de implementatie van digitale tools die zich specifiek richten op duaal leren, is beperkt. Er is wel al een start genomen met de ontwikkeling van duale tools, maar het aanbod is nog te klein. Wanneer het aantal duale tools van naderbij worden bekeken, valt op dat verschillende van de bestaande tools sectorspecifiek ontwikkeld zijn, of dat deze niet vrij aan te kopen zijn. Dat verschillende leerkrachten en begeleiders aangeven hun eigen ontworpen systeem voor evaluatie en/of opvolging te gebruiken, illustreert verder dat het aanbod nog niet de noden dekt. Voor een volledig overzicht van de gebruikte applicaties, software en websites kan u het volledige rapport (zie hieronder) consulteren.

Noden van praktijkleerkrachten en trajectbegeleiders

De overgrote meerderheid (89%) van de praktijkleerkrachten en trajectbegeleiders staan positief tegenover educatieve technologie (EdTech). 65% gaat actief op zoek naar innovatieve technologische toepassingen. De meerderheid van de leerkrachten en begeleiders staat ook positief tegenover toekomstig gebruik van EdTech, ongeacht hun huidig gebruik. Enthousiasme en nieuwsgierigheid zijn alleszins niet de pijnpunten.

Maar wat hebben leerkrachten en begeleiders nodig? Hun noden focussen zich op vier duidelijke probleempunten.

1: inzicht in het aanbod aan EdTech (65%) en de kwaliteit ervan (57%)

2: compatibiliteit met het leerlingenvolgsysteem (46%) en ondersteuning in de integratie van EdTech in de lessen (37%)

3: financiële middelen voor aankoop van EdTech (45%) of (up to date) hardware (45%)

4: ondersteuning en instrumenten voor evaluatie op de leerwerkplek  

Hun informatie over EdTech halen respondenten vooral bij collega’s (51%), de beroepssector (42%) en hun directie en/of ICT-coördinator (34%). 18% haalt informatie bij KlasCement. Eigen experimenteel onderzoek of wetenschappelijk onderzoek wordt slechts door 1 op 10 respondenten geconsulteerd.

Een oproep

De resultaten van deze studie zijn enerzijds hoopvol, anderzijds verontrustend. De studie geeft ons eindelijk een eerste duidelijke blik op welke EdTech nu gebruikt wordt bij duaal leren. Dit is een eerste inventarisatie van wat het aanbod op de markt is. We zien ook veel openheid en bereidheid bij leerkrachten en begeleiders om op de digitale kar te springen. De meerderheid van de leerkrachten en begeleiders maken ook gebruik van diverse digitale tools, zij het dat nog niet iedereen EdTech structureel heeft ingebed in de werking. Tot slot zien we in de inventarisatie wel een heel scala aan beschikbare applicaties, maar wanneer we dieper kijken naar het (openbare) aanbod voor duaal leren, is het aanbod eerder beperkt.

Maar ondertussen heeft de COVID-19 crisis deze materie nog prangender gemaakt. In 2020 zijn er nog altijd 2 op 10 praktijkleerkrachten die geen gebruik maken van digitale tools. In 2020 vragen leerkrachten en begeleiders nog altijd naar meer inzicht in het aanbod en de kwaliteit van het aanbod. In 2020 is de beschikbare hardware op scholen nog altijd niet voldoende. In 2020 is het onderzoek naar de pedagogisch toegevoegde waarde van EdTech nog minimaal.

De digitale transformatie van het (duaal) onderwijs is een proces waar we blijvend in moeten investeren. Zeker voor duaal leren zijn verdere ontwikkelingen nodig. Ten eerste is duaal leren nog een zeer recente vorm en zijn veel partijen nog zoekende. Ten tweede is duaal leren ook een complexere opleidingsvorm waarin afstemming met de sectoren op gebied van technologiegebruik en afstemming met de mentoren op de werkplekken bevorderend zijn voor de leerkwaliteit van de leerlingen.

Wat staat er ons te doen?

Oproep voor de publieke sector en kennisinstellingen:

  • Verruim het werkingsgebied van bestaande tools. Zo kan KlasCement verder uitgebouwd worden. Deze website is het meest gekend bij opleiders en biedt een peer reviewed deelplatform. Het aandeel apps op de website en de leermiddelen voor duaal leren kunnen verder uitgebreid worden.
  • Specialiseer de opleidingen én begeleiding in ICT. Leerkrachten en begeleiders informeren  over het aanbod is niet voldoende. We moeten nadenken over een werkzame EdTech architectuur die enerzijds linkt met de bestaande structuren van de school en anderzijds linkt met de werkplekken.
  • Creëer een kader voor de implementatie van goedkope en snelle (rapid-cycle) technologie-evaluaties, zodat opleidingsinstellingen en leerwerkplekken geïnformeerde evidence-based beslissingen kunnen nemen en delen.
  • Investeer in een ICT-infrastructuur die ook aangepast is aan de noden van duaal leren. Zo is bijvoorbeeld het belang van mobiele hardware, toereikende wifi en opleidingsdomein-specifieke vereisten prominenter bij duaal leren.

Oproep voor de ontwikkelaars van EdTech:

  • Investeer in mobile applications. Deze zijn voor praktijklessen vaak handiger in gebruik dan desktops, laptops of tablets.
  • Haak in op bestaande software en platformen. De ondersteunende software voor duaal leren moet flexibel en vlot te integreren zijn in (het intern leerlingvolgsysteem van) de school én op de werkplek. Geen enkele school heeft enkel duale leerlingen en geen enkele school werkt uitsluitend met één beroepssector samen.
  • Onderzoek de noden en toegevoegde waarde van educatieve apps in opleidingsdomeinen die momenteel onderbelicht zijn.

Lees hier het volledige rapport

rapport behoeftebevraging technologie

- rapport_behoeftebevraging_technologie_duaal_leren.pdf
1.89 MB

Was deze informatie nuttig?

Bedankt voor uw feedback!

Auteurs

Recente blogberichten